100 jaar van beeld naar beeld, beelden uit de 20ste eeuw in de openbare ruimte
Deel 1: Beelden in de binnenstad
Het is de bedoeling van de uitgever om u op een aangename wijze kennis te laten maken met de uitgebreide verzameling beelden die in de Antwerpse openbare ruimte staan opgesteld. Om dit op een “aangename” wijze te kunnen doen, is het noodzakelijk selectief te zijn. Er zijn immers meer dan 80 beelden in de binnenstad. Een te lange wandeling zou vele belangstellenden afschrikken. Daarom beperken wij ons tot beelden uit de nog maar net afgesloten 20ste eeuw. Maar dan nog is het aanbod over een te uitgebreid territorium verspreid. Wij vonden het dan ook beter om de meest zuidelijke gelegen beelden in een bijkomende facultatieve omloop onder te brengen.
De wandeling start bovenaan de schuine helling van het Zuiderterras, doet 30 beelden aan en eindigt aan de O.L.V.-Kathedraal. Begin en eindpunt zijn op die manier slechts op vijf minuten loopafstand van elkaar.
Deel 2: Beelden tussen de Leien en de Singel
Bij deze wandeling behandelen wij de beelden uit de voorbije eeuw die zich bevinden in de brede gordel tussen de leien en de singel – de twee historische vestingsgordels rond Antwerpen. Ook hier diende rigoureus geselecteerd te worden, en enkele beelden haalden de selectie niet – omdat ze “te licht” werden bevonden, of omwille van hun geïsoleerde ligging. Toch menen wij dat we u hier een waardige opvolger kunnen presenteren voor ons eerste boekje.
Het geheel werd opnieuw opgevat als een wandeling – een lange wandeling weliswaar. Om alles doenbaar te maken voor iedereen, werden een aantal beelden in de zone Offerandestraat-Stuivenberg-Kerkstraat opgenomen in een afzonderlijke lus, die kan worden overgeslagen zonder het basisconcept al te veel geweld aan te doen. Enkele beelden “buiten circuit” worden kort vermeld voor de volledigheid, evenals een aantal “verborgen” of “verdwenen” beelden.
Deel 3: Beelden op het Kiel en in het park Vogelzang
Het derde wandelboekje in de reeks "100 jaar van beeld naar beeld", behandeld de beelden op het Kiel, in het park Vogelzang en in het park Den Brandt. Hiermee is onze trilogie over de beelden in de Antwerpse publieke ruimte voltooid.
Het is weer een fikse wandeling geworden. Dat kan nu eenmaal niet anders: hoe verder we ons verwijderen van het stadscentrum, hoe verder de beelden uit elkaar liggen. Toch bleef alles doenbaar. En wie zegt trouwens dat het hele traject, of zelfs één van de twee deelwandelingen, in één keer moet worden afgewerkt?
Ook in dit derde boekje vinden we een aantal beelden “buiten circuit” terug, evenals “verborgen” of “verdwenen” beelden.
Stedenbouw en architectuur in Antwerpen 1905-2005
Een huis wordt op een welbepaalde, min of meer karakteristieke manier gebouwd (stijl, bouwmaterialen, indeling), dat noemen we architectuur. Huizen staan volgens bepaalde patronen ingeplant in het stadsbeeld, in onderlinge samenhang en in samenhang met de stedelijke infrastructuur (straten, toegangswegen, nutsvoorzienin-gen), dat noemen we stedenbouw. Beide zijn innig met elkaar verbonden, en zijn deelaspecten van hetzelfde gegeven: wonen en werken in de stad.
Op deze wandeling willen wij samen met u even nader ingaan op wat de periode 1905-2005 voor Antwerpen betekend heeft, en welke sporen dit heeft nagelaten. In het eerste deel van dit boekje stellen wij u een selectie van twintig toonaangevende gebouwen uit deze periode voor, en wandelroutes om ze ter plaatse te gaan bekijken. Het tweede deel geeft de geïnteresseerde lezer de achtergrondinformatie, nodig om het getoonde beter te begrijpen en te plaatsen in de tijd – in de vorm van een oriënterende tekst. Een “rode draad”, zo u wil , om u wegwijs te maken in de essentie van deze moeilijke materie.
Momenten van migratie
Dit wandelboekje wil de gebruiker laat kennismaken met twee boeiende wijken van Antwerpen, de Chinese en de Joodse, twee minder gekende migraties uit het verleden, die beide hun fysieke sporen hebben nagelaten in bepaalde wijken van onze stad Uiteraard komt daar wat geschiedkundige en andere achtergrondinformatie bij kijken, maar het gaat in de eerste plaats om wandelen.
De wandeling begint in de Chinese wijk en gaat vervolgens verder door de Joodse wijk van Antwerpen. Het is perfect mogelijk de hele wandelroute, zoals ze hier beschreven wordt, op enkele uurtjes af te werken – maar het staat de gebruiker natuurlijk vrij om een eigen wandelcombinatie uit te werken, gebruikmakend van de informatie die hij in deze gids vindt. Vóór het begin van elke wijk vindt u een leestekst – deze tekst bevat (vooral historische) achtergrondinformatie, die u in staat zal stellen wat u ziet beter te begrijpen. Waar nodig verstrekken afzonderlijke tekstkaders nuttige bijkomende informatie die niet rechtstreeks kan ingepast worden in het wandeltraject.
Het Eilandje, een verleden met een toekomst
De Schelde, het Kattendijkdok met -sluis (1856-1881) en het Verbindingsdok (1869) maken van dit gebied letterlijk een eilandje, zoals het in de volksmond bekend werd. Na de 2de Wereldoorlog verplaatste de havenactiviteit, die een modernere infrastructuur en meer ruimte nodig had, zich in sneltempo naar de nieuwere en steeds grotere dokken in het noorden. (Tot 1940 was de havenzone beperkt tot ongeveer 80 ha. Vandaag beslaat de haven zo’n 14.000 ha.) Het Eilandje bloedde dood, met verval, leegstand en verloedering als gevolg. Hieraan wil de stad een einde maken met het Masterplan. De benaming “Eilandje” zoals ze in het nieuwe Masterplan wordt gehanteerd, omvat ook uitgebreide zones ten oosten en noorden van het oorspronkelijke Eilandje, maar voor onze wandeling houden wij het bij het oorspronkelijke gebied. Op deze wandeling krijgt u inzicht zowel op de historiek van deze wijk al op de huidige en toekomstige herwaardering ervan.
Gedenkplaten in Antwerpen
Gedenktekens zijn zo oud als de uitvinding van het schrift. Wellicht de beroemdste gedenkplaat uit de Europese geschiedenis is een eenvoudige rode steen in de smalle bergpas van Thermopylae in het noordoosten van Griekenland... Het opschrift luidt (vrij vertaald): “Voorbij-ganger, als je in Sparta komt, vertel ze dan dat we hier begraven liggen, gehoorzaam aan hun bevel.”
Deze plaat werd hier door tijdgenoten geplaatst om de herinnering aan de “300 Spartanen” levendig te houden. De gedenkplaten die wij op deze wandeling gaan bekijken zijn zeker minder wereldschokkend, maar daarom zijn ze niet minder boeiend. Ze leren ons iets over bekende en minder bekende Antwerpenaars uit het verre en minder verre verleden. Er zijn heel veel gedenkplaten in onze stad – het juiste aantal is niet bekend – en het is ondoenbaar om álle platen op te nemen in een wandeling. De criteria waarop onze keuze voor deze wandeling gebaseerd is, zijn héél subjectief, maar naar onze mening zijn we erin geslaagd om een evenwichtige selectie samen te stellen, die toch ook voldoende gevarieerd is om iedereen te kunnen boeien. Een beschrijving van de gedenkplaat vindt u dus niet terug in het boekje, wél achtergrondinformatie over de persoon in kwestie.
Mixed Media, kunst op de openbare weg
Na de publicatie van bovenstaande wandelingen was nog een ander thema vinden geen sinecure. Wij kregen wel als tip een madonnawandeling te doen, maar dit is ons al voorgedaan door een organisatie die daarin gespecialiseerd is. Wat wel moet vastgesteld worden, is dat op de openbare weg nog veel meer kunst te zien is dan de standbeelden die wij in onze eerste themawandelingen al hebben besproken. Wat dacht u van de zeven stripmuren die onder de noemer "Muurvast" de laatste jaren in het straatbeeld kwamen? Een initiatief van Lin Torfs (Mekanik Strip) en Johan Bijttebier met ondersteuning van het District en de Stad Antwerpen alsook diverse sponsors. Of de poëziemuren, en de Elsschot-citaten van Antwerpen Boekenstad? Op weg langs deze kunstzinnige artefacten ontmoeten wij een aantal bijzondere gevels, enkele door ons onbesproken standbeelden, en natuurlijk toch wel wat madonna's. Een mengeling van diverse kunsten, dus. Vandaar de titel van deze wandeling: "Mixed media, kunst op de openbare weg".
Armoedewandeling
Armoede is van alle tijden en alle plaatsen. Er zijn altijd en overal mensen geweest die niet genoeg hadden om op een menswaardige manier door het leven te gaan - ook nú nog, en ook bij ons in Antwerpen.
Wat is armoede, en hoe "meten" we dat? Op deze vraag proberen wij een begin van antwoord te geven. Daarnaast is dit ook een historische wandeling: we willen u laten zien hoe de stad Antwerpen in de loop der eeuwen omging met armoede. Van de Middeleeuwen tot nu hebben armen, armenzorg, en de instellingen die zich hiermee bezighielden/-houden sporen nagelaten in het stadsbeeld. Ook die komen aan bod.
De wandeling kan afgesloten worden (onder voorbehoud) met een kopje koffie bij het Leger des Heils (waarbij u ook iets meer verneemt over de werking van deze organisatie) - of onderbroken worden met een kopje koffie onderweg - of natuurlijk ook gewoon doorgewandeld worden. Hou er wel rekening mee dat desgewenst een eindstop bij het Leger des Heils door ons op voorhand moet worden aangevraagd, en afhankelijk is van de confirmatie door deze organisatie.
Tevens kan men voor een daguitstap kiezen waarbij in de voormiddag de wandeling plaats kan vinden en in de namiddag het Maagdenhuismuseum (voormalig weeshuis) kan bezocht worden (of omgekeerd). Tussen beide kan dan een lunch genomen worden in een sociaal restaurant. (niet in het weekend). Reservatie Sociaal Restaurant De Stroming: foyer@casvzw.eu
"U schijnt Willem Elsschot niet goed te kennen"
De titel van deze wandeling is een parafrase op een bekende zin uit "Dwaallicht", het laatste boek van Elsschot, verschenen in 1946. Willem Elsschot was de schrijversnaam van Alfons De Ridder, die op 7 mei 1882 in Antwerpen geboren werd als zoon van een bakker.
Niets liet vermoeden dat hij een van de bekendste schrijvers van het Nederlandse taalgebied zou worden.
Deze wandeling gaat uiteraard langs de belangrijkste plaatsen in het Antwerpse stadscentrum die verband houden met Elsschot: waar hij werkte, zijn stamcafés, de in steen gehouwen citaten, en nog veel meer. Een deel van de wandeling sluit ook aan op de route gevolgd door Laarmans (Elsschots fictieve "alter ego") uit het "Dwaallicht".
Maar daarnaast proberen we ook - in de mate dat zoiets mogelijk is binnen het kader van een anderhalf uur durende wandeling - inzicht te krijgen in de persoon van Alfons De Ridder en relevante gebeurtenissen uit zijn leven. Ook enkele amusante, en minder amusante, anecdotes komen aan bod.
Deze wandeling - onze onofficiële bijdrage aan het literair stadsfestival "De stad van Elsschot" - heeft niet de pretentie álles te vertellen over deze Antwerpse schrijver, maar wél net dat ietsje meer of ietsje anders...
Literaire wandeling
Antwerpen heeft iets met schrijvers - altijd al gehad. Veel bekende namen uit de Nederlandstalige literatuur van de voorbije eeuwen werden in Antwerpen geboren en/of hebben er geleefd en gewerkt. Ook nu is dat nog zo (denk maar aan Brusselmans, of Lanoye).
Met deze wandeling willen we u laten kennis maken met een deel van deze erfenis. Stamcafés, monumenten, anecdotes, representatieve stukjes uit het werk van sommigen onder hen, en meer van dat. Hierbij wandelen we haast zonder het te merken van de 16de eeuw tot nú. Ook Willem Elsschot komt te gelegener tijd aan bod, maar wie specifiek in hem geïnteresseerd is, kiest misschien beter voor onze nieuwe Elsschotwandeling.
Voor de praktische geesten onder u: de wandeling begint bij een café met een literaire geschiedenis (de Quinten), en eindigt bij een tweede café idem dito (het Rubenshof). Dat opent wellicht perspectieven voor gemotiveerde wandelaars die bevreesd zijn voor uitdroging...